I Krajowa Wystawa Kóz Kazimierzowskich – sukces hodowców i naukowców SGGW

Za odtworzeniem oraz rozwojem rasy stoi Prof. dr hab. Roman Niżnikowski z Katedry Hodowli i Żywienia Zwierząt Instytutu Nauk o Zwierzętach SGGW, który od lat angażuje się w ochronę rodzimych zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich. Prace prowadzone są na terenie Doświadczalnej Fermy Owiec i Kóz im. prof. Adama Skoczylasa w Żelaznej.

Odtworzenie rasy z historycznych źródeł

Historia kozy kazimierzowskiej sięga terenów środkowego biegu Wisły oraz okresu międzywojennego. Zachowane opisy archiwalne i materiały źródłowe pozwoliły zespołowi badawczemu opracować wzorzec rasowy i rozpocząć działania hodowlane.

Pierwsze prace rozpoczęto w 2009 roku. Początkowo odnajdywano jedynie pojedyncze zwierzęta odpowiadające dawnym opisom rasy. Dzięki konsekwentnej selekcji oraz współpracy z hodowcami udało się stopniowo odbudować populację i utrwalić najważniejsze cechy charakterystyczne kozy kazimierzowskiej.

Rasa wyróżnia się przede wszystkim czarnym umaszczeniem, charakterystycznymi rogami oraz dużą odpornością i przystosowaniem do ekstensywnego wypasu. Zwierzęta cechują się spokojnym temperamentem, łatwością utrzymania oraz wysoką zdolnością adaptacji do różnych warunków środowiskowych.

Rejestracja rasy i ochrona zasobów genetycznych

Wieloletnia praca hodowlana zakończyła się sukcesem w 2019 roku, kiedy koza kazimierzowska została oficjalnie zarejestrowana przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako rodzima rasa kóz oraz objęta programem ochrony zasobów genetycznych realizowanym przez Instytut Zootechniki w Krakowie.

Obecnie rasa rozwijana jest w kierunku wszechstronnego użytkowania. Kozy kazimierzowskie doskonale sprawdzają się zarówno w małych gospodarstwach rodzinnych, jak i gospodarstwach agroturystycznych. Dodatkowym atutem jest ich pozytywny wpływ na utrzymanie bioróżnorodności terenów zielonych – zwierzęta pobierają znacznie większą liczbę gatunków roślin niż większość innych przeżuwaczy gospodarskich.

Od 2022 roku kozy kazimierzowskie zostały objęte programem ochrony owiec i kóz, koordynowany z upoważnienia Ministerstwa przez Instytut Zootechniki PIB w Krakowie/Balicach. Obecnie w prace hodowlane prowadzone są w 24 stadach na materiale ok. 350 kóz tej rasy.

I Krajowa Wystawa Kóz Kazimierzowskich

Istotnym wydarzeniem promującym rasę była I Krajowa Wystawa Kóz Kazimierzowskich w Ułężu, jako jedna ze składowych Wystawy ZIELONEGO AGRO&ANIMAL SHOW 2026, obejmującego również Wystawę Bydła Białogrzbietego i rodzimych ras koni. Podczas wydarzenia zaprezentowano łącznie 10 kóz pochodzących od trzech hodowców.

W trakcie wystawy przyznano:

• 2 Czempionaty,
• 2 Wiceczempionaty.

Podczas ceremonii wręczenia pucharów wsparcia organizacyjnego udzielił Prodziekan Wydziału Nauk o Zwierzętach Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie – prof. dr hab. Andrzej Junkuszew, pełniący funkcję Przewodniczącego Komisji Oceny Kóz Kazimierzowskich.

Istotny wkład w organizację wydarzenia miał również sponsor I Krajowej Wystawy Kóz Kazimierzowskich – dr Witold Nowak z firmy AdiFeed, który przekazał wyróżnionym hodowcom firmowe upominki.

Organizatorzy podkreślają, że udział wystawców wymagał dużego zaangażowania ze względu na trudności transportowe oraz skomplikowane wymagania weterynaryjne związane z przewozem zwierząt.

Wystawa spotkała się z bardzo dużym zainteresowaniem zarówno ze strony hodowców, jak i odwiedzających, co organizatorzy uznali za znaczący sukces wydarzenia. W związku z rosnącym zainteresowaniem rasą planowane jest rozszerzenie ekspozycji podczas II Krajowej Wystawy Kóz Kazimierzowskich w przyszłym roku. Szacuje się, że wydarzenie odwiedziły dziesiątki tysięcy osób.

W trakcie wystawy uczestnicy mieli możliwość degustacji wyrobów wędliniarskich pozyskanych od zwierząt utrzymywanych w Doświadczalnej Fermie Owiec i Kóz im. prof. Adama Skoczylasa w Żelaznej.

Szczególne zaangażowanie w organizację wydarzenia wykazała dr Żaneta Szweda, która wraz ze swoją rodziną oraz hodowcami aktywnie wspierała przygotowanie i przebieg wystawy.

Wydarzenie stało się ważnym krokiem w popularyzacji rasy oraz integracji środowiska hodowców zainteresowanych dalszym rozwojem kozy kazimierzowskiej.

Perspektywy rozwoju

Choć populacja rasy nadal pozostaje niewielka, zainteresowanie hodowlą systematycznie rośnie.

Działania prowadzone przez zespół SGGW pod kierownictwem prof. Romana Niżnikowskiego pokazują, jak istotną rolę odgrywa współpraca nauki i praktyki hodowlanej w zachowaniu krajowego dziedzictwa genetycznego oraz rozwoju zrównoważonego rolnictwa.

Fot. AdiFeed, hodowcy