Trzoda chlewna w Polsce

Trzoda chlewna

Trzoda to pojęcie zwyczajowo odnoszące się do zwierząt gospodarskich w tym świń, stąd przyjęło się potoczne określenie trzoda chlewna. W rzeczywistości dotyczy ono gatunku świnia domowa (Sus scrofa domestica). Pochodzące od dzikiego przodka (Sus scrofa) świnie, udomowione około 10-11 tysięcy lat temu, reprezentowane są obecnie przez ponad 300 różnych ras.

Rasy świń

W aktualnie obowiązującej klasyfikacji świń wyróżniamy rasy lokalne (występują tylko w jednym kraju) i transgraniczne (występują w więcej niż jednym kraju), a te dzielą się na regionalne (występują w więcej niż jednym kraju w danym regionie) i międzynarodowe (występują w kilku regionach świata). Do najbardziej popularnych ras międzynarodowych, hodowanych praktycznie na wszystkich kontynentach należą: large white (występuje w około 140 krajach), landrace (w 94 krajach), duroc (w 97 krajach), względnie popularne są: hampshire (w 52 krajach) i pietrain (w 36 krajach).

Rasy utrzymywane w Polsce

W naszym kraju utrzymujemy dwie grupy rasowe świń: mateczne (o wybitnych lub bardzo dobrych cechach rozpłodowych – płodności, plenności, mleczności, troskliwości macierzyńskiej) i ojcowskie (o wybitnych lub bardzo dobrych cechach: tucznych – tempie wzrostu i wykorzystaniu paszy, oraz rzeźnych – mięsności). Krajowe rasy mateczne to wielka biała polska (z grupy large white) i polska biała zwisłoucha (z grupy landrace). W Polsce utrzymuje się również zaimportowane przed laty rasy ojcowskie: duroc, pietrain i hampshire. Mamy rasy lokalne – puławską, złotnicką białą i złotnicką pstrą. Utrzymujemy też krajowe zwierzęta hybrydowe (mieszańce kilku ras) – linię 990 oraz linię wielką białą ojcowską.

Po wejściu Polski w 2004 roku w struktury Unii Europejskiej świnie stały się elementem rolnictwa europejskiego (wspólna polityka rolna, w tym wymiana handlowa – kupno/sprzedaż zwierząt, materiału do rozrodu/inseminacji). Poza w/w rasami świń, tradycyjnie utrzymywanymi w Polsce, od ponad dwudziestu lat, komercyjne, zagraniczne firmy oferują naszym rolnikom również swoje zwierzęta. To producenci i hodowcy dokonują wyboru, które z nich chcą kupować i utrzymywać w swoich gospodarstwach.

Doskonalenie świń. Krzyżowanie towarowe.

Od wielu lat prowadzi się w naszym kraju pracę hodowlaną nad trzodą chlewną. Jej celem jest uzyskiwanie postępu hodowlanego. Zarówno rasy mateczne jak i rasy ojcowskie są doskonalone w zakresie cech ważnych gospodarczo – rozrodczych, tucznych i rzeźnych. Działania są skuteczne, poprawiono wskaźniki rozrodu oraz przyrosty i mięsność zwierząt. Świnie w/w ras stanowią wartościowy materiał do krzyżowania towarowego. Uzyskiwane w wyniku krzyżowania prosięta mieszańce (2., 3., 4. rasowe) przeznacza się na tucz. Tuczniki o masie ciała ok. 130-140 kg, dostarczają po uboju surowca rzeźnego, w tym mięsa i tłuszczu. Do tuczu trafiają prosięta z własnej krajowej produkcji oraz pochodzące z importu. Ich zakup i tucz uzupełniają produkcję żywca wieprzowego (tuczników), zabezpieczając potrzeby rynku i konsumentów.

Produkcja

W kraju prowadzona jest produkcja świń w cyklu zamkniętym i/lub otwartym. W stadzie działającym w cyklu zamkniętym mamy wszystkie grupy świń – lochy (samice) i knury (samce) oraz ich potomstwo – prosięta, które rosnąc tworzą grupę warchlaków, a następnie tuczników. W stadach otwartych prowadzi się rozród świń. Końcowym produktem działalności są prosięta, są one sprzedawane. W cyklu otwartym działalność może też dotyczyć wyłącznie zakupu prosiąt i ich tuczu. Końcowym produktem są wtedy tuczniki, które trafiają do jednostek zajmujących się ubojem. Producenci, którzy decydują się na produkcję tuczników w cyklu otwartym mają czasami trudności z pozyskaniem większej partii prosiąt do tuczu (jednorazowo 500 i więcej sztuk o wyrównanej początkowej masie ciała), stąd ich zakup na rynkach zewnętrznych.

Jednym z problemów, z którym mierzą się nasi rolnicy i producenci świń jest wydłużony czas oczekiwania na uzyskanie pozwoleń związanych z rozwojem gospodarstw i zwiększeniem skali produkcji. Wsparcie i inicjatywy w zakresie stabilizacji i ochrony rynku trzody chlewnej prowadzą związki hodowców świń. Są to m.in. szkolenia dla rolników z zakresu procedur uzyskiwania pozwoleń na budowę lub rozbudowę chlewni oraz szkolenia dotyczące nowoczesnej i kompleksowej produkcji prosiąt. Poprawa w tym zakresie stworzy warunki do lepszego zaopatrzenia producentów w krajowy materiał do tuczu.

prof. dr hab. Anna Rekiel – przejdź do profilu naukowca w Bazie Wiedzy SGGW (otwarcie w nowej karcie)
Katedra Hodowli i Żywienia Zwierząt
Instytut Nauk o Zwierzętach SGGW