Regionalizm w dobie transformacji

Transformacja a regionalizm

Nawiązując do klasycznej definicji transformacji jest to proces przebudowy systemu politycznego, społecznego, gospodarczego, kulturowego, który dotyczy całych społeczeństw, państw itd. Można też, sięgając do dzieł naukowych wybitnego socjologa Stanisława Ossowskiego i inspirując się jego ideami, określić transformację jako proces przechodzenia od ładu społecznego monocentrycznego do policentrycznego – od ładu społecznego regulowanego przez władzę centralną do ładu społecznego zachowywanego dzięki indywidualnym decyzjom respektującym pewne „reguły gry (normy współżycia)”.

Szczególne znaczenie transformacja przejawiała w społeczeństwach postkomunistycznych, gdzie proces zmian społecznych dotyczył również struktury państwa, które było zarządzane centralnie. Transformacja oznaczała także wprowadzenie licznych zmian zmierzających do „wzrostu emancypacji społecznej różnych segmentów społeczeństwa”, w tym przede wszystkim regionalnego czy lokalnego. Miało ono i ma w dalszym ciągu, istotne znaczenie dla tych podmiotów, które znalazły się w nowym, nieznanym i nieuchwytnym wymiarze.

Dla dr. Marka Sierakowskiego z Katedry Socjologii Instytutu Nauk Socjologicznych i Pedagogiki Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie jako socjologa, ważnymi i ilustrującymi owe zmiany transformacyjne są podmioty lokalne jak np.: samorządy terytorialne, organizacje społeczne, liderzy lokalni, którzy działają na rzecz swoich lokalnych ojczyzn. Stosują oni różnego rodzaju strategie radzenia sobie z nowym ładem społecznym. Szczególne znaczenie w przemianach społecznych ma ruch społeczny i polityczny jakim jest regionalizm. Regionalizm jako działanie społeczne dzięki lokalnym aktorom społecznym organizującym społeczną przestrzeń miejsca ziemi łowickiej z jego centrum – Łowiczem.

Współczesna transformacja jest wielkim wyzwaniem dla regionalizmu jako ruchu społecznego. Współcześnie, zmiany przybierają charakter dialektyczny (wewnętrznie sprzeczny) i są częścią szerszej perspektywy. Perspektywy z jednej strony globalnej, z drugiej lokalnej. To perspektywa balansowania między tym, co przynosi globalizacja i lokalizacja, między homogenizacją a heterogenizacją (ujednoliceniem a różnicowaniem). Dotyczy to również zglobalizowanego narzędzia jakim jest przestrzeń Internetu, w której mieszkańcy mogą prezentować swoje dziedzictwo społeczne regionu łowickiego.

Regionalizm mazowiecki – łowicki

Regionalizm mazowiecki – łowicki jest kategorią pojęciową opisową, dzięki której czytelnik może zapoznać się z historią kształtowania tworu społecznego małych ojczyzn ulokowanych na ziemi łowickiej. Ziemi łowickiej, która etnograficznie należy i zawsze należała do Mazowsza. Szczególnym bytem historycznym, który stał się znaczącą dystynkcją kulturową (różnicą kulturową), tej krainy było Księstwo Łowickie – najpierw we władaniu władzy kościelnej, a później władzy świeckiej. Te dystynkcje kulturowe są współczesnymi przejawami regionalizmu łowickiego, który cały czas się dzieje tworząc nową jakość. Jakość nowego regionalizmu. Należy też tutaj zaznaczyć, że historia tych ziem jest bardzo zróżnicowana, stając się podłożem do współczesnych narracji lokalnych. Lokalnych narracji samoświadomości twórców ludowych, kierowników artystycznych i innych znaczących „przodowników intelektualnych”.

Transformacja ustrojowa i zmiany z nią związane przyczyniły się do zmian granic terytorialnych, także tych administracyjnych. Współcześnie ziemia łowicka leży w granicach województwa łódzkiego.

Wpływ transformacji na regionalizm mazowiecki – łowicki

Zachodzące przemiany transformacyjne przyczyniły się do reform administracyjnych, w tym jednej z najważniejszych, tj. reformy samorządowej, która zdemokratyzowała zadania poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. Decentralizacja władzy na rzecz tej lokalnej wyzwoliła energię, która przyczyniła się do działań wspomagających różne podmioty działające na ich terenie.

Zmiany te przyczyniły się także do podejmowania działań (przyznawanie Gwiozd Łowickich, organizowanie warsztatów gwarowych, hafciarskich czy wycinankarskich), które promowały lokalny produkt regionalny jako markę regionalną. Markę, którą można sprzedać, posmakować, wyróżnić się dzięki niej.

Powrót do kultury ludowej

Z dotychczasowych badań terenowych dr. Marka Sierakowskiego z Katedry Socjologii SGGW wynika, że obserwowany jest powrót do kultury, będącej „rodzajem nowego mitu” – nie ludowej, a raczej „typu ludowego”. Do kultury, która staje się konstruktem społecznym stanowiącym związki z tym co tradycyjne, swojskie, z tym co nowoczesne.

Jako socjolog, dr Marek Sierakowski woli używać określenia „kultura regionalna wraz z jej liderami lokalnymi”. To właśnie oni kształtują tożsamość łowicką będącą wspomnieniem, które ma charakter refleksyjny. Tożsamością będącą efektem polityki rewitalizacyjnej, promowanej przez władze miejskie w różnych jej wymiarach. I to właśnie miejskość jest tą przestrzenią, gdzie ta księżackość się ujawnia. To tam właśnie rozgrywa się nowa kultura miejska, a nie ludowa. Miejska, ponieważ część działań, które podejmują liderzy lokalni odbywa się w przestrzeni miejskiej. To właśnie tam księżackość jest odgrywana, restrukturyzowana, rewitalizowana, stając się dynamicznym bytem społecznym. To tendencja uzewnętrzniania swojej małej ojczyzny, mody na ludowość, regionalizm (stroje ludowe księżackie, gwara księżacka, imprezy miejskie, nadawanie symbolicznych Gwiozd Łowickich itd.).

dr Marek Sierakowski – przejdź do profilu naukowca w Bazie Wiedzy SGGW (otwarcie w nowej karcie)
Katedra Socjologii
Instytut Nauk Socjologicznych i Pedagogiki SGGW