Miasto potrzebuje wsi. SGGW rozwija koncepcję lokalnych systemów żywnościowych

Żywność jako element planowania przyszłości

Skąd pochodzi żywność, którą jemy? Jaką rolę w jej produkcji mogą odgrywać tereny otaczające duże miasta? I jak pogodzić rozwój rolnictwa z ochroną krajobrazu, różnorodności biologicznej i zasobów naturalnych? Te pytania coraz częściej stają się częścią dyskusji o przyszłości miast i obszarów wiejskich.

Właśnie tej problematyce poświęcona była międzynarodowa konferencja „New Territories of Foodscapes. Urban-Rural Landscapes and Feeding Territories”, która odbyła się w Warszawie w 9-10 października 2026 r. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele środowiska naukowego, architekci, urbaniści, architekci krajobrazu oraz praktycy zajmujący się zrównoważonym rozwojem i systemami żywnościowymi. Wśród nich znaleźli się również przedstawiciele SGGW, którzy zaprezentowali projekt „Miejska Strefa Żywicielska – zawody przyszłości na styku miasta i wsi”.

Na konferencji rozmawiano m.in. o tym, jak integrować produkcję żywności z planowaniem przestrzennym i jak wykorzystywać potencjał terenów miejskich, podmiejskich do budowania odpornych, lokalnych systemów żywnościowych. Wydarzenie uczestniczyła Karoliny Zioło-Pużuk, sekretarzyni stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jednym z kluczowych punktów programu był wykład plenarny prof. Davida Fanfaniego z Uniwersytetu Florenckiego pt. „A New Foodscape to Reconnect Urban and Rural Domains. A Bioregional Planning Prospect”. Pan Profesor przedstawił bioregionalne podejście do planowania, podkreślając znaczenie odbudowy funkcjonalnych, ekologicznych i społecznych powiązań między miastem a wsią. Podczas pozostałych sesji rozmawiano m.in. o rolnictwie miejskim, krajobrazach produktywnych, bezpieczeństwie żywnościowym, adaptacji do zmian klimatu, gospodarowaniu wodą oraz roli ogrodów i terenów zieleni.

Miejska strefa żywicielska – nowe spojrzenie na relacje miasta i wsi

Jednym z projektów wpisujących się w tą międzynarodową dyskusję jest „Miejska Strefa Żywicielska – zawody przyszłości na styku miasta i wsi”, realizowany przez Katedrę Architektury Krajobrazu oraz Katedrę Architektury Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska SGGW w Warszawie, przy dofinansowaniu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Punktem wyjścia projektu jest pytanie o to, jak zapewnić mieszkańcom miast dostęp do lokalnej, zdrowej żywności, jednocześnie wspierając producentów rolnych, chroniąc środowisko i tworząc warunki do rozwoju nowych zawodów. Odpowiedź wymaga spojrzenia wykraczającego poza samo rolnictwo. Znaczenie mają również sposób planowania przestrzeni, jakość krajobrazu, ochrona przyrody, lokalna przedsiębiorczość oraz relacje między producentami a konsumentami.

W obliczu zmian klimatycznych i rosnącego znaczenia bezpieczeństwa żywnościowego szczególnej wagi nabierają krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej produkcji. Bliskość miasta i terenów rolniczych może stać się atutem, jeśli zostanie odpowiednio wykorzystana. To także szansa na rozwój specjalizacji zawodowych łączących produkcję żywności z ochroną środowiska, zdrowiem, innowacjami i projektowaniem przestrzeni. W tym ujęciu architektura krajobrazu odgrywa ważną rolę: pomaga rozpoznawać potencjał terenów, godzić różne sposoby ich użytkowania i projektować rozwiązania, które wspierają zarówno ludzi, jak i środowisko.

Urzecze – laboratorium zmian na styku metropolii i terenów rolniczych

Obszarem badań pilotażowych w projekcie jest Urzecze – historyczny region położony po obu stronach Wisły, rozciągający się od warszawskiego Mokotowa po Górę Kalwarię. To obszar o wyjątkowych walorach przyrodniczych, kulturowych i rolniczych, od wieków związany z zaopatrywaniem Warszawy w żywność.

Urzecze jest jednocześnie częścią doliny Wisły, pełniącej istotne funkcje ekologiczne i stanowiącej jeden z najważniejszych korytarzy ekologicznych w Polsce. Łączy więc wartości, które w planowaniu przestrzennym nie zawsze łatwo pogodzić: produkcję rolną, ochronę przyrody, dziedzictwo kulturowe i presję rozwojową metropolii.

Badacze analizują potencjał lokalnej produkcji i dystrybucji żywności, potrzeby producentów rolnych oraz możliwości rozwoju nowych modeli gospodarczych i zawodów przyszłości. Przyglądają się również temu, jak rozwój rolnictwa może współgrać z ochroną różnorodności biologicznej i zrównoważonym rozwojem obszarów podmiejskich.

Urzecze pozwala zatem przyjrzeć się w praktyce wyzwaniom, które dotyczą wielu dużych miast: jak zachować wartościowe tereny rolnicze, wspierać lokalnych producentów i tworzyć przestrzeń odporną na zmiany klimatu, a zarazem odpowiadającą na potrzeby mieszkańców.

Od badań do praktycznych rozwiązań

Celem projektu jest opracowanie metod i narzędzi wspierających rozwój miejskich stref żywicielskich oraz przygotowanie rekomendacji dla samorządów, producentów żywności i instytucji naukowych. Wypracowane rozwiązania mogą w przyszłości wspierać tworzenie miejskich polityk żywnościowych, rozwój lokalnej przedsiębiorczości i wzmacnianie odporności miast oraz otaczających je obszarów wiejskich.

Znaczenie projektu wykracza przy tym poza kwestie związane z dostępnością żywności. To także refleksja nad tym, jakie kompetencje i profesje będą potrzebne w przyszłości, gdy planowanie przestrzenne, rolnictwo, ochrona środowiska i lokalna gospodarka będą musiały coraz ściślej ze sobą współpracować.

Pierwszego dnia konferencji uczestnicy spotkali się w Warszawskim Pawilonie Architektury ZODIAK. Drugiego dnia odwiedzili Miejską Farmę Kooperatywną MOST na warszawskich Siekierkach, gdzie wizyta terenowa i końcowa dyskusja pozwoliły odnieść naukowe rozważania do praktyki oraz wymienić doświadczenia i pomysły na przyszłą współpracę międzynarodową.

Projekt „Miejska Strefa Żywicielska – zawody przyszłości na styku miasta i wsi” pokazuje, że przyszłość żywności zależy nie tylko od sposobów jej produkcji, lecz także od tego, jak planujemy przestrzeń, chronimy krajobraz i budujemy relacje między miastem a wsią. To właśnie na styku tych dziedzin mogą powstawać rozwiązania odpowiadające na wyzwania środowiskowe i społeczne oraz nowe możliwości rozwoju zawodowego.