Stanowisko ekspertów Instytutu Nauk o Żywieniu Człowieka SGGW w sprawie zaleceń żywieniowych USDA 2025-2030
W związku z toczącą się w przestrzeni publicznej i medialnej dyskusją wokół opublikowanych na początku stycznia 2026 r. zaleceń żywieniowych USDA, Instytut Nauk o Żywieniu Człowieka SGGW przedstawia swoje oficjalne stanowisko. Poniższy komentarz stanowi głos Instytutu Nauk o Żywieniu Człowieka w aktualnej debacie naukowej i społecznej dotyczącej interpretacji oraz zasadności proponowanych rekomendacji.
Opublikowane przez USDA Dietary Guidelines for Americans 2025–2030 są prezentowane jako znaczący „reset” federalnej polityki żywieniowej. Z punktu widzenia nauk o żywieniu należy podkreślić, że wiele postulatów merytorycznych jest zgodnych z aktualnym stanem wiedzy: jednoznaczne wezwanie do ograniczania żywności wysoko przetworzonej, cukrów dodanych i rafinowanych węglowodanów; podkreślenie roli białka wysokiej jakości; docenienie tłuszczów pochodzących z naturalnych produktów; a także jasne wskazanie, że w żywieniu dzieci nie ma miejsca na cukry dodane. Pozytywnie można również ocenić uwzględnienie diet o obniżonej podaży węglowodanów jako jednej z opcji terapeutycznych u osób z wybranymi chorobami przewlekłymi. W tym zakresie kierunek ten jest spójny z aktualnym konsensusem naukowym i rekomendacjami dotyczącymi prawidłowego żywienia, w tym zaleceniami The Planetary Healthy Diet.
Jednocześnie kontrowersje w środowisku naukowym budzi forma graficzna zaleceń, oparta na odwróconej piramidzie żywieniowej. Umieszczenie czerwonego mięsa na tym samym, najszerszym poziomie co warzywa i owoce może być odbierane jako sugestia równorzędnej częstości i ilości spożycia tych grup produktów. Takie uproszczenie nie odzwierciedla w pełni dowodów epidemiologicznych dotyczących ryzyka sercowo-naczyniowego i nowotworowego przy wysokim spożyciu czerwonego i przetworzonego mięsa. Równie dyskusyjne jest wizualne „zepchnięcie” produktów pełnoziarnistych na najwęższe piętro piramidy, mimo że sam dokument deklaratywnie podkreśla potrzebę priorytetyzacji produktów z pełnego ziarna i redukcji węglowodanów rafinowanych.
W polskich wytycznych żywieniowych, opracowywanych i aktualizowanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, podstawę codziennej diety nadal stanowią warzywa i owoce, istotną rolę odgrywają pełnoziarniste produkty zbożowe, a źródła białka – w tym mięso – powinny być zróżnicowane, z wyraźnym ograniczeniem mięsa czerwonego i przetworzonego. Taki model lepiej odpowiada strukturze problemów zdrowia publicznego w Polsce i europejskim rekomendacjom.
Podsumowując, amerykańskie zalecenia przynoszą istotną zmianę narracji w kierunku jakości żywności i ograniczania przetworzenia, co należy ocenić pozytywnie. Jednocześnie ich silnie publicystyczny język oraz uproszczona forma graficzna wymagają krytycznej interpretacji. W polskiej praktyce akademickiej i klinicznej rekomendujemy dalsze opieranie edukacji żywieniowej na krajowych i europejskich wytycznych, przy jednoczesnym uważnym śledzeniu międzynarodowej debaty naukowej.