Niesamowite zwierzę

Zachowanie

Świni przypisywane jest często znaczenie pejoratywne. Wynika to z braku wiedzy w zakresie wyglądu oraz naturalnych zachowań, związanych z podstawowymi funkcjami życiowymi tych zwierząt.

Wbrew powszechnej opinii, świnie nie są zwierzętami brudnymi, to zwierzęta zachowujące czystość. Przestrzegają podziału obszaru bytowania na część przeznaczoną do pobierania paszy, legowiskową – służącą do odpoczynku i gnojową – przeznaczoną na defekację. Jeśli muszą się schłodzić to będą kłaść się na podłożu mokrym, często brudnym.

Kąpiele błotne, tzw. „nurzanie się” to efekt wewnętrznego instynktu samozachowawczego, dzięki któremu świnie jako zwierzęta stałocieplne, wrażliwe na zmiany temperatury i nie posiadające praktycznie gruczołów potowych, mogą regulować temperaturę ciała zapobiegając jego przegrzaniu.

Świnie domowe charakteryzują się silną aktywnością orientacyjno-poznawczą wynikającą z zainteresowania otoczeniem. Dzięki eksploracji zaspokajają potrzebę stymulacji i pozyskują informacje o środowisku. Behawior eksploracyjny jest szczególnie intensywny u świń rosnących, dlatego prosięta już w pierwszych dniach życia odczuwają silny instynkt penetracji otoczenia. Rycie to wrodzony, atawistyczny odruch odziedziczony po przodku, typowy dla gatunku, mający na celu znalezienie i pobranie pokarmu. W eksploracji i ryciu wykorzystują bardzo dobrze rozwinięte zmysły, węchu, smaku i dotyk. Brudny ryj wskazuje na dobry apetyt i potwierdza zdrowie świń.

Synchronizacja jedzenia następuje w wyniku wzajemnego naśladownictwa, konkurencji o dostęp do pożywienia, stymulacji wielu osobników do jego pobierania przez jedno zwierzę spożywające pokarm. Pobieranie paszy i wody przez grupę świń wiąże się z rywalizacją w szybkości jedzenia, różnicami apetytu poszczególnych osobników oraz preferencjami smakowymi, regulowanymi przez mechanizmy hormonalne i nerwowe.

Inteligencja

Świnie to zwierzęta o dużej inteligencji, umyśle plastycznym i wrodzonej ciekawości, zdolne do uczenia się i zapamiętywania. W dostęnych rankingach inteligencji to jedyny gatunek reprezentujący zwierzęta gospodarskie, którego pozycja jest porównywalna z pozycją psów – zwierząt od wieków towarzyszących człowiekowi. Świnie łatwo uczą się swoich imion, reagują na wołanie, uczą się też od innych osobników i wykorzystują ich wiedzę. Porozumiewają się przy tym używając wielu sygnałów dźwiękowych.

Emocje i zachowania społeczne

Zachowaniem zwierząt kierują emocje. Podstawowe systemy emocjonalne obserwowane u świń to poszukiwanie, strach, pożądanie, ale też opieka, panika, zabawa.

Obserwujemy u nich silne zachowania społeczne, ich wrodzoną potrzebą jest życie w grupie. Świnie rozpoznają się wzajemnie wzrokowo, słuchowo, poprzez dotyk oraz węchowo. Dla obserwatorów, jak też w aspekcie praktycznym, szczególnie ciekawy i ważny jest ich behawior eksploracyjny i pokarmowy oraz socjalny, płciowy, macierzyński. Kształtują go czynniki genetyczne i środowiskowe, w tym rasa, płeć, wiek, masa ciała, stan zdrowia, stan fizjologiczny, sposób utrzymania, warunki mikroklimatyczne.

Hierarchia

Świnie to zwierzęta stadne, które najlepiej czują się w grupie. W grupie obowiązuje hierarchia. Swoista agresja, sygnały uległości i akceptacja tej uległości (wyrażane mową ciała) są podstawą tworzenia hierarchii. Kształtuje się ona przez kilka dni. Dotyczy miotu prosiąt (tzw. „porządek sutkowy”), ale też grupy świń rosnących – warchlaków, tuczników, loch.

U noworodków występuje naturalny odruch ssania, pobranie pokarmu zapewnia bowiem przetrwanie. Osobniki najsilniejsze wybierają sutki przednie – najdłuższe, łatwe do uchwycenia i bardziej mleczne.

W grupie wyróżniamy dominanty, subdominanty oraz osobniki podporządkowane, opanowane i marginesowe. Świnie rywalizują o pokarm i wygodne miejsce do odpoczynku. Osobniki dominujące, które wywalczyły sobie tę pozycję, mają pierwszeństwo przy korycie i najlepsze miejsce do odpoczynku.

Macierzyństwo

Instynkt macierzyński i zachowania opiekuńcze są podstawą nawiązywania więzi między lochą a jej potomstwem. Lochy karmią swoje prosięta, ale też, przy utrzymaniu grupy samic z młodymi, akceptują i karmią prosięta urodzone przez inne lochy. Prosięta podążając za lochą-matką uczą się przez naśladownictwo, eksplorują środowisko, ryją, zażywają kąpieli błotnych, jeśli tylko mają ku temu warunki.

Komunikacja

Świnie porozumiewają się za pomocą ponad 20 różnych wokalizacji, takich jak chrząknięcia, piski, pomruki, których częstotliwość i długość pozwala określić ich potrzeby w danym momencie. Mogą one wyrażać zadowolenie, ekscytację, powitanie, ale też być sygnałem alarmowym informującym o zagrożeniu, sygnałem bólu czy głodu.

Wyjątkowość świń

Świnie domowe użytkowane są w kierunku rzeźnym, tylko niewielki odsetek populacji utrzymywany jest w celach innych niż produkcyjne. Z uwagi na podobieństwa fizjologiczne, anatomiczne i genomowe z ludźmi, świnie, głównie ras miniaturowych, są używane w badaniach biomedycznych oraz w eksperymentach nad nowymi terapiami w medycynie translacyjnej.

Świnie miniaturowe przejawiają cechy pożądane u zwierząt terapeutycznych, takie jak wysokie zdolności adaptacyjne, aktywne poszukiwanie uwagi człowieka oraz gotowość do podejmowania z nim interakcji, zwłaszcza w warunkach ograniczonej liczby bodźców środowiskowych.

Wyszkolone osobniki mogą uczestniczyć w terapii z udziałem zwierząt – Animal Assisted Therapy (AAT), będącej uzupełnieniem tradycyjnej medycyny. Cechy takie jak zdolność do nauki i inteligencja pozwalają na ich wprowadzanie w terapii ukierunkowanej na poprawę zdrowia fizycznego i psychicznego, rozwój charakteru oraz poprawę umiejętności społecznych, zdolności poznawczych i motorycznych pacjentów. Terapeutyczne użycie świń miniaturowych napotyka jednak na ograniczenia – prawne, sanitarne, behawioralne.

prof. dr hab. Anna Rekiel – przejdź do profilu naukowca w Bazie Wiedzy SGGW (otwarcie w nowej karcie)
Katedra Hodowli i Żywienia Zwierząt
Instytut Nauk o Zwierzętach SGGW