Nowe dyrektywy śniadaniowe

Aktualizacja tzw. dyrektyw śniadaniowych

13 czerwca 2026 roku weszła w życie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1438 z dnia 14 maja 2024 r. na mocy, której zmieniono dyrektywy:

• dyrektywę 2001/110/WE odnoszącą się do miodu,
• dyrektywę 2001/112/WE odnoszącą się do soków owocowych i niektórych podobnych produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi,
• dyrektywę 2001/113/WE odnoszącą się do dżemów owocowych, galaretek i marmolady oraz słodzonego przecieru z kasztanów przeznaczonych do spożycia przez ludzi,
• dyrektywę 2001/114/WE odnoszącą się do niektórych rodzajów częściowo lub całkowicie odwodnionego mleka konserwowanego przeznaczonego do spożycia przez ludzi.

Dyrektywy te nazywane są śniadaniowymi, ponieważ dotyczą produktów jadanych często na śniadanie. Celem nowych rozwiązań prawnych jest aktywowanie producentów do zmiany składu artykułów żywnościowych o wysokiej zawartości cukrów, co ma na celu ułatwienie konsumentom przejścia na bardziej zróżnicowaną i prozdrowotną dietę. Dodatkowo, dyrektywa ta wspiera zasadę uczciwej konkurencji na rynku wewnętrznym poprzez zapewnienie większej jednolitości oferowanych produktów, niezależnie od miejsca ich produkcji czy dystrybucji. Wprowadzenie bardziej rygorystycznych zasad dotyczących etykietowania i składu produktów śniadaniowych ma na celu zwalczanie oszustw związanych z fałszowaniem tych produktów oraz ich nieuczciwym wprowadzaniem na rynek UE.

Największe zmiany dotyczą miodów. Nowe przepisy mają wyeliminować ze sprzedaży cześć miodów przefiltrowanych, które dotychczas mogły być oferowane jako pełnowartościowe produkty. Według nowych zasad prawdziwy miód powinien zachować naturalne składniki (enzymy, pyłek kwiatowy), natomiast intensywna filtracja pozbawia go cennych właściwości, a konsumenci nie są tego świadomi. Przepisy mają też utrudniać sprzedaż produktów określanych jako „sztuczny miód”. Oprócz miodu zmiany dotyczą dżemów owocowych, marmolad, galaretek owocowych, soków owocowych i niektórych rodzajów mleka konserwowanego. Nowe przepisy zwiększają zawartość minimalną owoców wykorzystywanych w produkcji dżemów i galaretek. Rozszerzone zostały technologie pozwalające na ograniczenie w zawartości cukrów w sokach owocowych. Producenci będą musieli stosować nazwę „sok owocowy o obniżonej zawartości cukru”, jeśli co najmniej 30% naturalnie występujących cukrów zostanie usuniętych za pomocą dozwolonych przez dyrektywę metod. Przy czym, nie będą oni mogli stosować substancji słodzących w celu wpłynięcia na końcowy smak, konsystencję i jakość soku.

Dlaczego zmiana?

Zmieniane dyrektywy pochodzą z 2001 roku, dlatego konieczna była ich nowelizacja w celu dostosowania ich do obecnych trendów na rynku, oczekiwań konsumentów oraz zapewnienia wysokiej jakości tych produktów. Nowelizacja dotyczy przede wszystkim jakości handlowej powyższych artykułów oraz sposobu ich znakowania. Nie oznacza to, że dotychczasowe produkty był szkodliwe dla zdrowia konsumentów.

Wszystkie produkty wprowadzone na rynek zgodnie z prawem muszą być bezpieczne dla konsumentów i nie mogą wprowadzać ich w błąd. Niemniej jednak niektórzy producenci wprowadzali na rynek produkty, które spełniały prawne wymagania dotyczące bezpieczeństwa w stopniu minimalnym, lub nie podawali istotnych informacji na temat wyrobu, gdyż prawo jasno tego nie wymagało. Było to swego rodzaju naginanie prawa do własnych potrzeb lub wykorzystywanie niewiedzy konsumentów. Jednakże należy jeszcze raz podkreślić, że nie były to produkty szkodliwe dla zdrowia konsumentów.

Na co zwracać uwagę podczas zakupów

Kupując produkty rolno-spożywcze należy przede wszystkim dokładnie czytać etykiety. Najważniejsze jest sprawdzanie terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości, analizowanie składu produktu (im krótsza lista składników, tym produkt jest mniej przetworzony), a także weryfikacja kraju pochodzenia. W przypadku mięsa czy warzyw, lokalny producent (krótki łańcuch dostaw) oznacza zazwyczaj większą świeżość produktu i mniejszy ślad węglowy. Więc etykieta to podstawa, ale świadomy konsument powinien brać jeszcze pod uwagę:

• warunki przechowywania: sprawdzanie czy dany produkt był odpowiednio chłodzony w sklepie lub w trakcie całego łańcucha dostaw jest to kluczowe dla określenia bezpieczeństwa mikrobiologicznego,
• świeżość i właściwości organoleptyczne oceniane wizualnie i zapachowo oraz
• różnego rodzaju certyfikaty jakości, np. chroniona nazwa pochodzenia, chronione oznaczenie geograficzne, certyfikat rolnictwa ekologicznego, które gwarantują autentyczność danego produktu.

Nowe unijne przepisy kładą kres ogólnikowym zapisom, zmuszając producentów do pełnej transparentności. Wprowadzone zmiany są następujące:

W przypadku MIODU:

• przed wprowadzeniem dyrektywy dopuszczalne było stosowanie bardzo ogólnych haseł, takich jak „mieszanka miodów pochodzących z UE i niepochodzących z UE”, co umożliwiało ukrywanie prawdziwego pochodzenia produktu;
• po wprowadzeniu dyrektywy na etykiecie każdego produktu musi być podany kraj pochodzenia każdego miodu wchodzącego w skład mieszanki wraz z jego dokładnym procentowym udziałem (w kolejności malejącej). Dodatkowo wprowadzono zakaz sprzedaży miodu pozbawionego naturalnego pyłku kwiatowego pod tradycyjną nazwą miodu.

W przypadku DŻEMÓW, MARMOLAD i GALARETEK:

• przed wprowadzeniem dyrektywy minimalna zawartość owoców wynosiła 350 g na każdy kilogram gotowego wyrobu w wersji standardowej i 450 g w wersji „ekstra”;
• po wprowadzeniu dyrektywy w standardowej wersji dżemu w jednym kilogramie gotowego produktu musi znajdować się co najmniej 450 g owoców, a w wersji „ekstra” minimum 500 g.

W przypadku SOKÓW i NEKTARÓW:

• przed wprowadzeniem dyrektywy konsumenci widzieli ogólne oznaczenia zawartości cukru. Producenci mogli cukier dodawać, tworząc np. nektary, które mogły wprowadzać w błąd, jeśli konsumenci poszukują 100% soku;
• po wprowadzeniu dyrektywy powstała nowa kategoria „sok owocowy o obniżonej zawartości cukru”. Użycie takiego sformułowania jest możliwe tylko, gdy usunięto przynajmniej 30% naturalnie występujących cukrów bez używania innych środków słodzących (słodzików). Etykiety jasno rozróżniają cukry naturalne od cukrów dodanych.

Kontrola przestrzegania przepisów

Przepisy „dyrektyw śniadaniowych” dotyczą wymagań jakościowych wybranych produktów spożywczych (m.in. miodu, soków owocowych, dżemów) w związku z tym przestrzeganie przepisów w niej zawartych należy do zadań Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS), która sprawuje nadzór nad jakością handlową artykułów rolno-spożywczych w produkcji i obrocie, w tym wywożonych za granicę.

Wprowadzone zmiany dotyczą przede wszystkim informacji zawartych na etykietach produktów, dlatego też konsument jest w stanie zauważyć nieprawidłowości. Na przykład zamiast ogólnego hasła „mieszanka miodów z UE” na słoiku miodu musi pojawić się wskazanie dokładnych krajów pochodzenia i procentowy udział każdego miodu. Zauważyć też będzie można większą gramaturę owoców w dżemach.

Wszelkie zauważone nieprawidłowości w oznakowaniu konsument może zgłosić bezpośrednio do właściwego miejscowo Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.

Co z produktami, które już są na rynku?

Zgodnie z artykułem 6 dyrektywy produkty, które zostały wprowadzone do obrotu lub etykietowane przed 14 czerwca 2026 r. zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami (dyrektywami 2001/110/WE, 2001/112/WE, 2001/113/WE i 2001/114/WE) mogą nadal pozostać w obrocie do czasu wyczerpania zapasów. Oznacza to, że przez pewien czas na półkach będą funkcjonować obok siebie wyroby w starym i w nowym standardzie, a ostateczny wybór będzie należał do samych konsumentów.

REGULACJE PRAWNE

1. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1438 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy Rady 2001/110/WE odnoszącej się do miodu, dyrektywy Rady 2001/112/WE odnoszącej się do soków owocowych i niektórych podobnych produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi, dyrektywy Rady 2001/113/WE odnoszącej się do dżemów owocowych, galaretek i marmolady oraz słodzonego przecieru z kasztanów przeznaczonych do spożycia przez ludzi oraz dyrektywy Rady 2001/114/WE odnoszącej się do niektórych rodzajów częściowo lub całkowicie odwodnionego mleka konserwowanego przeznaczonego do spożycia przez ludzi
2. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 lipca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej soków i nektarów owocowych (Dz.U. 2025, poz. 965)
3. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 lipca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej dżemów, konfitur, galaretek, marmolad, powideł śliwkowych oraz słodzonego przecieru z kasztanów jadalnych (Dz.U. 2025, poz. 991)
4. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. 2025, poz. 1574)
5. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej miodu (Dz.U. 2025, poz. 1741)
6. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej oraz metod analiz niektórych rodzajów mleka zagęszczonego i mleka w proszku, przeznaczonego do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026, poz. 107)

dr hab. Ewa Majewska, prof. SGGW – przejdź do profilu naukowca w Bazie Wiedzy SGGW (otwarcie w nowej karcie)
Katedra Technologii i Oceny Żywności
Instytut Nauk o Żywności SGGW